Je stuurt elke maand een factuur van de ene bv naar de andere, rekent btw, draagt die af en trekt hem vervolgens weer terug. Per saldo betaalt niemand iets extra, maar de Belastingdienst heeft wekenlang over jouw geld beschikt. Die situatie is precies waarom de fiscale eenheid voor de omzetbelasting bestaat.
In dit artikel leg ik uit wat een fiscale eenheid inhoudt, wanneer het mkb’ers echt geld bespaart en wanneer het juist een valkuil is.
Wanneer speelt deze vraag überhaupt?
De vraag over een fiscale eenheid voor de btw speelt zodra je als ondernemer meerdere rechtspersonen hebt die met elkaar zakendoen. Dat kan een holding met een werkmaatschappij zijn, twee bv’s waarvan jij de enige aandeelhouder bent, of een groep vennootschappen die samen een dienst aanbieden.
Zolang die entiteiten los van elkaar btw-aangifte doen, behandelt de Belastingdienst elke factuur tussen hen als een gewone zakelijke transactie: btw berekenen, btw afdragen, btw terugvragen. Dat kost geld aan administratie en soms ook aan liquiditeit, zeker als de teruggave wat langer op zich laat wachten.
Wat de Belastingdienst bedoelt met ‘verweven’
Voor een fiscale eenheid voor de omzetbelasting moeten de betrokken ondernemingen op drie manieren met elkaar verweven zijn. De Belastingdienst kijkt naar financiële verwevenheid, organisatorische verwevenheid en economische verwevenheid. En die lat ligt hoger dan veel ondernemers denken.
Financieel verweven betekent dat één partij direct of indirect de meerderheid van de aandelen houdt in de andere vennootschap. Een aandelenbelang van meer dan 50 procent is daarvoor doorgaans de grens. Vijftig procent precies is dus niet genoeg.
Organisatorisch verweven wil zeggen dat de leiding van de entiteiten in dezelfde handen is. Dat kan doordat dezelfde persoon of dezelfde moedervennootschap de dagelijkse gang van zaken bepaalt. Twee bv’s met volledig verschillende directeuren die elk hun eigen koers varen, voldoen hier niet aan.
Economisch verweven houdt in dat de activiteiten van de entiteiten elkaar aanvullen of dat ze voor een belangrijk deel dezelfde markt bedienen. Een holding die personeel ter beschikking stelt aan haar werkmaatschappij voldoet hier doorgaans aan. Twee bv’s met totaal losse activiteiten, zoals een kapsalon en een softwarebedrijf onder dezelfde eigenaar, hebben het moeilijker.
Alle drie de vormen van verwevenheid moeten tegelijkertijd aanwezig zijn. Ontbreekt er één, dan is een fiscale eenheid niet mogelijk.
Het concrete voordeel: interne transacties zonder btw
Zodra de fiscale eenheid bestaat, zijn de onderlinge leveringen en diensten niet langer belast met omzetbelasting. De twee entiteiten worden voor de btw als één ondernemer beschouwd en krijgen samen één btw-nummer.
Stel: jouw holding rekent maandelijks 5.000 euro managementfee aan de werkmaatschappij. Zonder fiscale eenheid staat daar 21 procent btw bij, dus 1.050 euro. De werkmaatschappij vraagt die terug, maar in de tussentijd is dat geld even weg uit de kas. Met een fiscale eenheid verdwijnt die factuurstroom voor de btw gewoon uit beeld. Geen afdracht, geen teruggave, geen wachttijd.
Bij hogere bedragen of meerdere interne transacties per maand loopt dit snel op. Denk aan een vastgoedbv die huur in rekening brengt aan een operationele bv, gecombineerd met een serviceovereenkomst. Het liquiditeitsvoordeel kan dan al snel enkele duizenden euro’s per kwartaal bedragen.
Wanneer een fiscale eenheid juist geen voordeel oplevert
Hier gaat het regelmatig mis. Een fiscale eenheid klinkt aantrekkelijk, maar voor bepaalde ondernemers pakt het negatief uit.
Het grootste risico zit bij vrijgestelde omzet. Als één van de entiteiten btw-vrijgestelde prestaties levert, zoals bepaalde zorgdiensten, onderwijs of financiële diensten, dan raakt de fiscale eenheid als geheel besmet. De btw op kosten die aan die vrijgestelde activiteiten toerekenbaar zijn, is dan niet aftrekbaar.
Bij gemengde activiteiten, dus deels belast en deels vrijgesteld, kom je al snel in de wereld van de pro-rata-berekening terecht. Dat betekent dat je maar een deel van de voorbelasting mag terugvragen, gebaseerd op de verhouding belaste versus vrijgestelde omzet van de hele fiscale eenheid. Als de vrijgestelde activiteiten van één entiteit de pro-rata van de hele eenheid omlaag trekken, gaat iedereen erop achteruit.
Kort samengevat: als alle entiteiten volledig btw-belaste prestaties leveren, is een fiscale eenheid vaak voordelig. Zodra er vrijgestelde omzet in het spel is, reken je beter eerst goed door voordat je een verzoek indient.
Het aanvragen: vier stappen
Stap 1: Controleer of alle entiteiten aan de verwevenheidseisen voldoen
Loop de drie criteria langs voor elk paar entiteiten dat je wilt opnemen. Leg dit op papier vast. Heb je twijfels over de organisatorische of economische verwevenheid, bespreek dat dan met een belastingadviseur voordat je verder gaat. Een afgekeurd verzoek kost tijd en zorgt soms voor ongewenste aandacht van de Belastingdienst.
Stap 2: Verzamel de benodigde gegevens
Voor het verzoek heb je in ieder geval nodig: de KvK-nummers van alle betrokken entiteiten, de namen en omschrijvingen van de activiteiten, de eigendomsstructuur (wie houdt hoeveel aandelen in welke bv) en eventuele onderlinge overeenkomsten zoals managementfee-afspraken of huurcontracten. Die documenten maken duidelijk aan de Belastingdienst dat de verwevenheid niet op papier verzonnen is.
Stap 3: Dien het verzoek in bij de Belastingdienst
Het verzoek voor een fiscale eenheid voor de omzetbelasting kun je schriftelijk indienen bij het belastingkantoor dat de aangifte behandelt van de moedermaatschappij of de grootste entiteit. Een apart standaardformulier is er niet voor; je schrijft een brief of upload een verzoek via de berichtenbox voor ondernemers op Mijn Belastingdienst Zakelijk.
Zet in het verzoek duidelijk: welke entiteiten je wilt opnemen, per welke datum, en waarom aan de drie verwevenheidseisen is voldaan. De Belastingdienst bevestigt de ingangsdatum schriftelijk.
Stap 4: Verwerk de ingangsdatum correct in je administratie
Vanaf de ingangsdatum stuur je geen btw-facturen meer tussen de entiteiten onderling, of in ieder geval niet voor de btw. Pas je boekhoudpakket aan, informeer je boekhouder en zorg dat bestaande factuursjablonen worden bijgewerkt. Blijf je interne facturen met btw sturen terwijl de fiscale eenheid al bestaat, dan kan dat leiden tot foutieve aangiftes.
Het aansprakelijkheidsrisico: niet iets om te negeren
Een fiscale eenheid heeft één keerzijde die je niet moet onderschatten. Alle entiteiten binnen de eenheid zijn hoofdelijk aansprakelijk voor de btw-schulden van de hele groep. Als één bv een naheffing krijgt of een betalingsachterstand opbouwt, kan de Belastingdienst dat verhalen op de andere bv’s.
Dat is met name een punt als je externe aandeelhouders hebt, of als één van de entiteiten financieel kwetsbaar is. Zorg altijd voor goede onderlinge afspraken over wie de btw-afdracht financiert en hoe verrekening plaatsvindt.
Wat er verandert bij uittreding of ontbinding
Treedt één entiteit uit de fiscale eenheid, of wordt ze ontbonden, dan moet je dat direct melden bij de Belastingdienst. De fiscale eenheid verandert van samenstelling en dat heeft gevolgen voor het btw-nummer, de aangifteverplichtingen en eventueel de pro-rata-berekening.
Bij een gedeeltelijke uittreding blijft de rest van de eenheid bestaan, maar de entiteiten die achterblijven kunnen opnieuw getoetst worden aan de verwevenheidseisen. Soms is de uitgetreden partij de schakel die de verwevenheid zorgde, en valt de hele eenheid dan uit elkaar.
Checklist voor je accountant
Voordat je accountant of belastingadviseur het verzoek indient, is het handig om de volgende punten alvast op een rijtje te hebben:
- Een actueel organigram met aandelenpercentages per entiteit
- Overzicht van de activiteiten van elke bv, inclusief of die btw-belast of vrijgesteld zijn
- Copies van managementfee-overeenkomsten, huurcontracten of andere onderlinge afspraken
- Een overzicht van de interne geldstromen waarover nu btw wordt berekend
- De gewenste ingangsdatum van de fiscale eenheid
- Informatie over eventuele toekomstige uitbreiding of verkoop van één van de entiteiten
Die laatste punt is belangrijk: als je één bv op afzienbare termijn wilt verkopen, kan een fiscale eenheid die verkoop compliceren. Bespreek dat scenario altijd van tevoren.
Een fiscale eenheid voor de omzetbelasting heeft concrete voordelen: geen btw-rondes op interne facturen, minder administratie en een betere liquiditeitspositie. Maar de verwevenheidseisen zijn streng, de hoofdelijke aansprakelijkheid is reëel en bij vrijgestelde omzet kan het voordeel snel omslaan in een nadeel.
Reken het goed door voor jouw specifieke structuur, bij voorkeur samen met een adviseur die thuis is in de omzetbelasting. Een half uur rekenen kost minder dan een verkeerde keuze terugdraaien.
