Erfenis belasting in Nederland: wat betaal je als erfgenaam en hoe verlaag je de aanslag

Je vader is net overleden en naast het verdriet krijg je al snel een brief van de Belastingdienst in de bus. Erfbelasting. Hoeveel je precies moet betalen, wanneer je aangifte moet doen en of er nog iets te regelen valt: het zijn vragen die op zo’n moment overweldigend kunnen voelen. Dit artikel geeft je eerlijke, begrijpelijke antwoorden, van de eerste drempelregel tot de laatste betaaloptie.

Wanneer betaal je erfbelasting en wanneer niet?

Niet elke erfenis leidt automatisch tot een aanslag. De Belastingdienst werkt met vrijstellingen per erfgenaam. Zolang jouw deel van de erfenis onder die vrijstelling blijft, betaal je niets. Pas als het bedrag daarboven uitkomt, ga je erfenis belasting betalen, en dan alleen over het gedeelte boven de vrijstelling.

Concreet: erft een kind 25.000 euro en de vrijstelling is 23.341 euro (het bedrag dat in 2026 geldt voor kinderen), dan betaal je alleen over het verschil van ongeveer 1.659 euro belasting. Dat is een stuk minder alarmerend dan het in eerste instantie klinkt.

Wie valt in welke tariefgroep?

De Belastingdienst deelt erfgenamen in twee groepen in, en die groep bepaalt hoeveel je betaalt.

• Groep 1: de fiscale partner van de overledene en kinderen (inclusief pleegkinderen en stiefkinderen). Ook kleinkinderen vallen hieronder, maar wel in een aparte subcategorie met hogere tarieven.
• Groep 2: alle anderen. Denk aan broers, zussen, neven, nichten, vrienden of een goede buurman. Voor deze groep zijn zowel de vrijstellingen lager als de tarieven hoger.

De vrijstellingen op een rij

Hieronder zie je de vrijstellingen per categorie erfgenaam. Het zijn de bedragen voor 2026, zoals die jaarlijks worden geïndexeerd door de Belastingdienst.

Vooral die laatste categorie valt op. Als je als nicht of neef erft, is de vrijstelling heel laag. Bij een erfenis van 20.000 euro betaal je dan al over bijna 17.600 euro belasting.

Hoe worden de tarieven berekend? Drie voorbeelden

Het tarief is progressief: hoe meer je erft boven de vrijstelling, hoe hoger het percentage. In 2026 zijn er twee schijven.

Rekenvoorbeeld partner: Je erft als partner 900.000 euro. De vrijstelling is circa 795.156 euro. Je betaalt belasting over 104.844 euro. De eerste schijf (tot 152.368 euro boven de vrijstelling) heeft een tarief van 10 procent. Dat levert een aanslag op van circa 10.484 euro.

Rekenvoorbeeld kind: Je erft 50.000 euro. Vrijstelling: 23.341 euro. Belastbaar: 26.659 euro. Tarief groep 1 eerste schijf: 10 procent. Aanslag: circa 2.666 euro.

Rekenvoorbeeld nicht: Je erft 20.000 euro. Vrijstelling: 2.418 euro. Belastbaar: 17.582 euro. Tarief groep 2 eerste schijf: 30 procent. Aanslag: circa 5.275 euro. Meer dan 25 procent van de erfenis gaat naar de Belastingdienst.

Wat telt mee als erfenis? Vergeten posten

Mensen denken bij een erfenis snel aan spaargeld en een huis. Maar er zijn posten die je makkelijk over het hoofd ziet.

• Levensverzekering: als jij de begunstigde bent van een levensverzekering die de overledene had afgesloten, kan de uitkering ook onder de erfbelasting vallen. Dit hangt af van wie de premies betaalde.
• Pensioen: nabestaandenpensioen is in de meeste gevallen vrijgesteld, maar er zijn uitzonderingen. Check dit altijd even.
• Vruchtgebruik: krijg je het recht om in een huis te wonen of rente te ontvangen, zonder eigenaar te worden? Dan telt de waarde van dat gebruiksrecht ook mee voor de erfbelasting.

Aangifte erfbelasting: wanneer, hoe en wat als je te laat bent?

Je moet aangifte doen als je meer erft dan de voor jou geldende vrijstelling. De aangifte moet in principe binnen 8 maanden na het overlijden worden ingediend. Dat klinkt ruim, maar bij een complexe nalatenschap met een woning, meerdere erfgenamen en beleggingen gaat die tijd snel.

Aangifte doe je via de website van de Belastingdienst, met DigiD. Je kunt ook een belastingadviseur of notaris inschakelen als de situatie ingewikkeld is.

Ben je te laat? Dan kan de Belastingdienst een verzuimboete opleggen. Hoe hoog die is, hangt af van de omstandigheden. Uitstel aanvragen kan schriftelijk, maar doe dat dan vóórdat de deadline verstrijkt.

Legale manieren om erfbelasting te verlagen vóór overlijden

De meest effectieve manier om de erfenis belasting te beperken, is schenken tijdens het leven. Elk jaar mag iedereen een bedrag belastingvrij schenken aan kinderen of anderen. De jaarlijkse vrijstelling voor een schenking aan een kind ligt in 2026 rond de 6.633 euro. Aan anderen mag je circa 2.658 euro belastingvrij schenken.

Door dit jaar na jaar te doen, verklein je stelselmatig de nalatenschap. Dat heet een schenkingsplan. Stel: een ouder spaart 200.000 euro en heeft twee kinderen. Door jaarlijks aan allebei het maximale bedrag te schenken, kan er in tien jaar al zo’n 130.000 euro belastingvrij worden overgedragen.

De verhoogde schenkingsvrijstelling: wat is er nog mogelijk?

De bekende verhoogde eenmalige vrijstelling voor de eigen woning (de zogeheten jubelton) is al een paar jaar geleden afgeschaft. Daar kun je in 2026 dus geen gebruik meer van maken.

Wat wel nog bestaat, is de eenmalig verhoogde vrijstelling voor een kind tussen de 18 en 40 jaar oud. Die ligt rond de 31.813 euro en mag worden gebruikt voor studie, een eigen woning of vrij te besteden. Dit is iets anders dan de inmiddels afgeschafte jubelton, die ook voor niet-kinderen gold.

Testamentaire constructies die de aanslag beïnvloeden

Met een slim testament kun je de erfbelasting voor nabestaanden beperken. Drie constructies die je bij een notaris kunt bespreken:

• Rente-testament: kinderen erven al bij het eerste overlijden een vordering op de langstlevende partner. Die betalen later geen erfbelasting meer over dat bedrag als de tweede ouder overlijdt. Handig bij grotere vermogens.
• Vruchtgebruiktestament: de partner krijgt het recht om van het vermogen te leven, de kinderen worden later eigenaar. Dit spreidt de belastingheffing over twee momenten.
• Legaat: je kunt specifieke bezittingen nalaten aan bepaalde mensen, zoals een kleinkind dat jouw auto of een geldbedrag krijgt. Daardoor profiteert iedereen van zijn eigen vrijstelling.

Wat als je de erfbelasting niet kunt betalen?

Huis geërfd maar geen cash? Dat is een veelvoorkomend probleem. Je erft dan een onroerend goed met waarde op papier, maar de aanslag moet wél betaald worden.

Opties die de Belastingdienst biedt: je kunt uitstel van betaling aanvragen, soms maximaal 10 jaar bij onroerend goed. Ook gespreide betaling in termijnen is mogelijk. In uitzonderlijke gevallen kun je de woning verkopen om de schuld te voldoen, maar dat is uiteraard een grote stap.

Veelgemaakte fouten bij erfbelastingaangifte

Tot slot een paar valkuilen die erfgenamen regelmatig in de problemen brengen.

• Te laat aangifte doen omdat je denkt dat de erfenis toch onder de vrijstelling valt, terwijl je een levensverzekering of een kapitaalverzekering vergeet mee te tellen.
• De WOZ-waarde van een woning aanhouden terwijl de werkelijke waarde hoger ligt, wat later tot een naheffing leidt.
• Vergeten dat ook de schulden van de overledene van de nalatenschap afgetrokken mogen worden, waardoor je misschien onnodig te veel betaalt.
• Als meerdere erfgenamen samen aangifte doen, ervan uitgaan dat één iemand het wel regelt. Controleer altijd wie verantwoordelijk is.

Als je weet hoe het systeem werkt, wie in welke tariefgroep valt en welke vrijstellingen van toepassing zijn, betaal je in veel gevallen minder dan je aanvankelijk vreesde. Zeker als er tijdens het leven al geschonken is of als er een goed doordacht testament ligt. Is de situatie ingewikkeld, schakel dan een notaris of belastingadviseur in. Die kosten verdien je in de meeste gevallen gewoon terug.